Umowa leasingu od A do Z. Jakie elementy musi zawierać, aby była ważna?
Umowa leasingu to podstawa finansowania auta. Dowiedz się, co powinna zawierać, jakie obowiązki ciążą na stronach i czym różni się leasing operacyjny od finansowego. Kompleksowy przewodnik dla leasingobiorców.
Z artykułu dowiesz się o:
Na czym polega umowa leasingu?
Do 2000 roku leasing funkcjonował jako tzw. umowa nienazwana, co oznacza, że nie był w żaden sposób uregulowany w przepisach prawa. Taki stan rzeczy niósł ze sobą szereg nadużyć – wiele umów miało nieprecyzyjny charakter, co w praktyce często przekładało się na niekorzystne warunki dla leasingobiorców. Sytuację tę zmieniła nowelizacja Kodeksu cywilnego z grudnia 2000 r., która wprowadziła formalną definicję umowy leasingu.
Zgodnie z nowym brzmieniem przepisów (art. 709¹ Kodeksu cywilnego), przez umowę leasingu rozumie się dokument, w którym „finansujący zobowiązuje się, w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa, nabyć rzecz od oznaczonego zbywcy na warunkach określonych w tej umowie i oddać tę rzecz korzystającemu do używania albo używania i pobierania pożytków przez oznaczony czas. Z kolei korzystający zobowiązuje się zapłacić finansującemu w uzgodnionych ratach wynagrodzenie pieniężne, równe co najmniej cenie lub wynagrodzeniu z tytułu nabycia rzeczy przez finansującego”.
W praktyce przepis ten określa podstawowy schemat działania leasingu. Finansujący (czyli najczęściej firma leasingowa) kupuje określoną rzecz – np. samochód osoby lub dostawczy – od wskazanego przez klienta sprzedawcy. Następnie przekazuje ją korzystającemu (czyli leasingobiorcy) do użytkowania na ustalony czas. Coraz częściej są to także nowe marki z Chin, które zdobywają rynek dzięki konkurencyjnej cenie i atrakcyjnemu wyposażeniu już w podstawowych wersjach.
W zamian leasingobiorca zobowiązuje się płacić regularne raty – łącznie w wysokości nie mniejszej niż cena, jaką leasingodawca zapłacił za dany pojazd. Co istotne, leasingobiorca zyskuje prawo do korzystania z auta, ale jego właścicielem przez cały czas trwania umowy pozostaje leasingodawca.
Taki model finansowania pozwala firmom na użytkowanie potrzebnych środków trwałych bez konieczności angażowania nakładów własnych. Dotyczy to zarówno zakupu klasycznych marek, jak i testowania innowacyjnych rozwiązań oferowanych przez producentów z Dalekiego Wschodu – np. elektrycznych SUV-ów czy dostawczych vanów. Jednocześnie wprowadza przejrzyste zasady odpowiedzialności i obowiązków obu stron – co stanowi istotne zabezpieczenie, zarówno dla korzystającego, jak i dla finansującego.
Leasing a przepisy podatkowe i rachunkowe
Oprócz przepisów Kodeksu cywilnego, kwestie związane z leasingiem regulują również inne akty prawne, w szczególności te dotyczące opodatkowania i rachunkowości. Należą do nich:
- ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych,
- ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych,
- ustawa o podatku od towarów i usług (VAT),
- ustawa o rachunkowości.
W praktyce oznacza to, że umowa leasingowa musi być zgodna nie tylko z wymogami prawa cywilnego, ale również uwzględniać regulacje fiskalne. Powinna więc zawierać m.in. informacje dotyczące okresu trwania umowy, celu wykorzystania przedmiotu leasingu, a także – w przypadku przedsiębiorców – zapisy umożliwiające dokonywanie odpisów amortyzacyjnych.
Kto uczestniczy w umowie leasingowej?
Umowa leasingu zawierana jest pomiędzy dwiema stronami: leasingodawcą (nazywanym także finansującym) oraz leasingobiorcą (czyli korzystającym).
Zgodnie z przepisami, leasingodawca musi prowadzić działalność gospodarczą, jednak forma prawna jego firmy może być dowolna. W praktyce dominują spółki kapitałowe, ale działalność leasingową mogą prowadzić również przedsiębiorcy jednoosobowi – jak choćby właściciele komisów samochodowych oferujący leasing pojazdów.
Natomiast leasingobiorcą może być zarówno firma (czyli podmiot prowadzący działalność gospodarczą), jak i osoba fizyczna, korzystająca z tzw. leasingu konsumenckiego. Ten ostatni rodzaj leasingu cieszy się rosnącą popularnością m.in. wśród osób zainteresowanych przystępnym finansowaniem zakupu aut chińskich, które często oferują korzystniejszy stosunek ceny do wyposażenia niż ich europejskie odpowiedniki.
W niektórych opracowaniach wskazuje się, że w praktyce w umowie leasingu uczestniczą także inne podmioty – choć formalnie nie są jej stronami. Chodzi tu przede wszystkim o:
- zbywcę (czyli dostawcę przedmiotu leasingu), od którego finansujący nabywa określony towar,
- towarzystwo ubezpieczeniowe, jeśli leasingodawca wymaga ubezpieczenia przedmiotu leasingu lub gdy jego zawarcie jest obowiązkowe z mocy prawa (np. w przypadku pojazdów mechanicznych).
Co może być przedmiotem leasingu?
W przypadku leasingu warto zwrócić uwagę na istotną rozbieżność między podejściem prawa cywilnego a regulacjami podatkowymi. Oba te systemy definiują przedmiot umowy w nieco inny sposób.
Zgodnie z art. 45 Kodeksu cywilnego, przedmiotem leasingu mogą być wyłącznie rzeczy – zarówno ruchome (np. samochody, sprzęt elektroniczny), jak i nieruchome (np. budynki, lokale). Możliwe jest także objęcie leasingiem zbiorów rzeczy (takich jak zestaw mebli) oraz zespołów rzeczy powiązanych funkcjonalnie, jak chociażby kompletna linia produkcyjna.
Z kolei prawo podatkowe rozszerza tę definicję. Za przedmiot leasingu mogą uchodzić wszystkie środki trwałe podlegające amortyzacji, a więc nie tylko rzeczy, lecz również wartości niematerialne i prawne. W praktyce oznacza to, że leasingiem mogą być objęte m.in. pojazdy, maszyny, urządzenia, środki transportu, budynki, budowle, a także np. prawo użytkowania wieczystego, licencje, know-how czy majątkowe prawa autorskie. W ostatnich latach coraz częściej przedmiotem leasingu stają się również nowe modele aut elektrycznych z Chin, które wyróżniają się wysokim poziomem automatyzacji i atrakcyjną ceną.
Chińskie modele samochodów dostępne w leasingu na Chinskiesamochody.pl
Co powinna zawierać umowa leasingu?
Umowa leasingu to specyficzny rodzaj umowy cywilnoprawnej, która łączy elementy wynajmu i kredytowania. Choć jej istotą jest umożliwienie korzystania z rzeczy w zamian za wynagrodzenie, to przepisy wymagają, by zawierała szereg konkretnych postanowień – zarówno z punktu widzenia prawa cywilnego, jak i podatkowego.
Oto, co musi znaleźć się w prawidłowo skonstruowanej umowie leasingu:
Przedmiot leasingu wraz z jego podstawową charakterystyką (np. marka, model, numer seryjny pojazdu);
- Dane stron umowy – zarówno finansującego, jak i korzystającego, w tym: nazwa firmy, adres siedziby, NIP, REGON oraz dane osoby upoważnionej do reprezentacji;
- Oznaczenie zbywcy – czyli podmiotu, od którego finansujący nabywa środek trwały w celu przekazania go leasingobiorcy;
- Czas trwania umowy – musi to być okres oznaczony; przy leasingu operacyjnym nie może być krótszy niż 40% normatywnego okresu amortyzacji danego składnika majątku;
- Zobowiązanie do zapłaty wynagrodzenia pieniężnego – ustalonego w ratach, przy czym łączna kwota nie może być niższa niż cena nabycia rzeczy.
Z perspektywy podatkowej umowa leasingu powinna również jasno wskazywać, która ze stron jest uprawniona do dokonywania odpisów amortyzacyjnych. Jeśli stroną tą jest korzystający – mamy do czynienia z leasingiem finansowym. Jeżeli natomiast amortyzacji dokonuje leasingodawca – umowa jest kwalifikowana jako leasing operacyjny.
W przypadku leasingu operacyjnego umowa zazwyczaj zawiera tzw. opcję wykupu, która daje leasingobiorcy prawo do nabycia przedmiotu leasingu po zakończeniu umowy, zazwyczaj za wartość końcową środka trwałego. Czas i warunki wykupu są precyzyjnie określone – np. prawo wykupu może obowiązywać przez 7 dni od wygaśnięcia umowy. Co istotne, korzystający nie jest zobowiązany do wykupu – to jego decyzja.
W leasingu finansowym sytuacja wygląda inaczej – po uregulowaniu ostatniej raty własność rzeczy automatycznie przechodzi na leasingobiorcę.
Leasing operacyjny a leasing finansowy – porównanie kluczowych elementów umowy
|
Element umowy |
Leasing operacyjny |
Leasing finansowy |
|
Amortyzacja |
Dokonywana przez leasingodawcę |
Dokonywana przez leasingobiorcę |
|
Okres trwania umowy |
Co najmniej 40% normatywnego okresu amortyzacji |
Brak minimalnego okresu |
|
Opcja wykupu |
Zazwyczaj przewidziana – za określoną wartość końcową |
Nie występuje – przedmiot staje się własnością korzystającego z chwilą zapłaty ostatniej raty |
Czytaj więcej: Leasing finansowy a operacyjny - różnice podatkowe, księgowe i amrtyzacyjne
Dodatkowe zapisy w umowie
Ponadto w umowie powinny znaleźć się postanowienia dotyczące:
- zasad korzystania z przedmiotu leasingu,
- praw i obowiązków obu stron,
- procedury zakończenia umowy.
W praktyce leasingodawcy często dodają także tzw. accidentalia negotii – czyli zapisy niewymagane przez Kodeks cywilny, ale istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa umowy. Przykładem mogą być warunki dotyczące obowiązkowego ubezpieczenia przedmiotu leasingu czy określone ograniczenia związane z użytkowaniem pojazdu. W przypadku finansowania nowoczesnych aut z Chin niektóre umowy zawierają np. szczegółowe warunki eksploatacji baterii trakcyjnych lub wymogi serwisowe odnoszące się do autoryzowanych punktów.
Forma umowy
Umowa leasingu musi zostać zawarta w formie pisemnej – pod rygorem nieważności. Jedyny wyjątek dotyczy leasingu nieruchomości. Wówczas, jeśli umowa przewiduje przeniesienie własności nieruchomości na korzystającego, konieczna jest forma aktu notarialnego.
W praktyce umowa leasingu zwykle składa się z części podstawowej, harmonogramu spłat oraz Ogólnych Warunków Umowy Leasingowej wraz z Tabelą Opłat i Prowizji.
